Thiết Bị Tưới: Cách Chọn Bơm, Ống, Lọc, Béc, Van
Chủ vườn hay hỏi bơm bao nhiêu HP cho bao nhiêu héc-ta. Câu đó không có đáp án.
Thiết bị tưới là bơm, lọc, ống, van và béc. Năm món phải khớp nhau. Đổi một món thì tính lại các món còn lại. Mua món đắt nhất từng loại rồi ghép — hệ chạy yếu thường bắt đầu từ đó.
Cách chọn từng món nằm dưới đây. Vườn đang vướng một chuyện cụ thể thì xem giải pháp tưới. Nhìn cả đường nước từ nguồn tới gốc thì về hệ thống tưới.
Nguyên tắc gốc: thiết bị tưới chọn sau, không chọn trước
Đây là chỗ hỏng nhiều nhất.
Thứ tự đúng: đo nguồn nước, khảo sát cao độ, chốt số khu tưới — rồi mới chọn thiết bị. Mỗi lượt tưới phục vụ bao nhiêu diện tích quyết định lưu lượng cần; lưu lượng cần quyết định cỡ ống và công suất bơm; cỡ ống lại quyết định tổn thất áp, tức là quyết định ngược lại bơm phải lớn cỡ nào.
Mua bơm trước rồi chia khu cho vừa cái bơm đã mua là làm ngược. Chi tiết cách chốt số khu nằm ở bài Chia khu tưới bao nhiêu là đủ.
Cỡ ống — chỗ sai một cấp là trả giá cả đời hệ thống
Chủ vườn hay coi ống là phần rẻ nên chọn theo thói quen. Đây là hiểu nhầm tốn tiền nhất trong cả danh mục.
Một ví dụ minh họa cho thấy vì sao. Cùng lưu lượng 30 m³/giờ, cùng chiều dài 100m: đi qua ống 60mm thì tổn thất khoảng 1,7 bar; đi qua ống 75mm chỉ còn khoảng 0,5 bar. Chênh hơn 1,2 bar chỉ vì lệch một cấp ống.
Cái giá của 1,2 bar đó không nằm ở tiền ống. Nó nằm ở chỗ phải mua bơm lớn hơn để bù, rồi trả tiền điện cho phần bù đó mỗi lần tưới, suốt vòng đời hệ thống.
Con số trên là ví dụ minh họa nguyên lý, tính cho một loại ống cụ thể. Cỡ ống thật cho vườn phải tính theo lưu lượng, chiều dài tuyến và chênh cao thực tế.
Bơm — cột áp quan trọng ngang lưu lượng
Khách hay hỏi chúng tôi bao nhiêu HP cho bao nhiêu héc-ta. Không có tỷ lệ đó.
Bơm phải đáp ứng đồng thời hai thứ: đủ lưu lượng cho khu tưới lớn nhất, và đủ cột áp để thắng chênh cao cộng tổn thất trên đường ống. Hai vườn cùng diện tích mà một bên đặt bơm sát hồ, một bên phải đẩy lên đồi và đi xa, thì công suất chênh nhau nhiều lần — cả hai đều tính đúng.
Khi một bơm không đủ, có hai cách ghép:
| Cách ghép | Tăng cái gì | Dùng khi |
|---|---|---|
| Ghép song song | Lưu lượng | Đường ống đơn giản, cần tưới nhiều diện tích hơn mỗi lượt |
| Ghép nối tiếp | Cột áp | Tuyến dài, chênh cao lớn, một bơm không đẩy tới nơi |
Trước khi ghép bơm, nên tính lại xem đổi sang một bơm vừa tải có gọn hơn không. Ghép bơm thêm một chỗ dễ hỏng, thêm việc khi tưới.
Bộ lọc — chọn theo nguồn nước, không theo cỡ ống
Chọn lọc theo đường kính ống hay theo công suất bơm là chọn sai. Phải bắt đầu từ loại cặn thật trong nguồn.
Giếng khoan nhìn trong veo vẫn kéo cát mịn khi bơm mạnh hoặc khi mực nước tụt. Nước hồ mùa mưa khác hẳn cuối mùa khô. Cách chọn cho từng loại nguồn xem bài Chọn bộ lọc cho giếng, hồ, suối và ao.
Một lưu ý ít người tính tới: lọc gây tổn thất áp ngay cả khi sạch. Khi bẩn thì tổn thất tăng dần. Phải tính phần dự phòng này vào cột áp của bơm, nếu không thì hệ chạy tốt lúc mới lắp rồi yếu dần sau vài tháng — triệu chứng hay bị đổ oan cho bơm.
Đầu tưới — bù áp hay không bù áp
Đây là quyết định gắn với địa hình, không gắn với ngân sách.
| Bù áp | Không bù áp | |
|---|---|---|
| Hợp với | Vườn dốc, chênh cao lớn, tuyến ống dài | Vườn bằng, tuyến ngắn, cây ngắn ngày |
| Được gì | Lưu lượng đều giữa đầu và cuối tuyến | Chi phí đầu tưới thấp hơn |
| Đánh đổi | Giá đầu tưới cao hơn | Khu cao thiếu nước, khu thấp thừa nước |
Vườn dốc là chỗ hay chọn sai nhất. Khi nào thật sự cần bù áp và khi nào chia vùng áp là đủ, xem bài Vườn sầu riêng đồi dốc: khi nào cần béc bù áp.
Van và điều khiển — theo số khu, không theo diện tích
Số van đi theo số khu tưới. Mức tự động đi theo cách chủ vườn tưới hằng ngày.
- Van tay — vườn nhỏ, ít khu, có người ở vườn thường xuyên.
- Van điện từ và tủ điều khiển — nhiều khu, cần mở đóng theo lịch.
- Điều khiển từ xa — vườn xa nhà, ít người trực. Giờ là kỳ vọng phổ biến chứ không còn là tính năng riêng của dự án lớn.
Vườn lớn thì con số nói rõ hơn lời. Một phương án tính sơ 50ha xoài tại Gia Lai chia 26 khu, mỗi khu một van điện từ D110 và bộ điều khiển riêng. Một vườn ca cao 26ha dùng ba cụm trạm bơm cho các nhóm khu khác nhau.
Ba sai lầm chọn thiết bị tốn tiền nhất
Ba lỗi này gặp lại nhiều nhất khi đội kỹ thuật rà soát vườn đã lắp:
Một — dư tải ống nhánh. Một đầu tưới lưu lượng 75 lít/giờ chỉ cần tiết diện rất nhỏ, nhưng nhiều vườn vẫn dùng ống con 21mm để dẫn tới từng đầu tưới — khả năng tải của nó lớn hơn nhu cầu thật cả chục lần. Phần dư đó không làm nước đều hơn, không làm hệ bền hơn. Nó chỉ làm hóa đơn vật tư dài ra.
Hai — đi ống chính nhỏ để tiết kiệm. Lỗi này tốn hơn lỗi trên. Tiết kiệm được ít tiền ống, đổi lại trả tiền điện cho phần tổn thất suốt vòng đời. Đây là thói quen phổ biến ở Tây Nguyên và gần như luôn sai về lâu dài.
Ba — kế thừa cỡ ống từ thiết kế cũ. Có vườn dùng cỡ ống nhánh giảm dần 42mm rồi 34mm rồi 27mm vì bản thiết kế trước làm vậy, trong khi đầu tưới đang lắp có lưu lượng khác hẳn. Đổi loại đầu tưới hoặc đổi mật độ cây thì phải tính lại cỡ ống, không chép lại bản cũ.
Thiết bị cho vườn nhỏ khác dự án lớn ở đâu
Không khác ở chất lượng. Khác ở ba chỗ:
- Số cụm. Vườn nhỏ một trạm bơm một cụm lọc. Dự án lớn thường nhiều cụm đặt theo nhóm khu, để rút ngắn quãng đường dẫn nước và cô lập được sự cố.
- Mức tự động. Vườn nhỏ van tay vẫn chạy tốt. Nhiều khu mà mở đóng tay thì sai sót là chuyện sớm muộn.
- Dự phòng. Dự án lớn cần tính dư tải cho biến tần và dự phòng bơm, vì dừng hệ giữa mùa khô tốn hơn nhiều so với phần đầu tư thêm ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Chọn thiết bị trước hay thiết kế trước?
Thiết kế trước. Phải đo nguồn nước, khảo sát cao độ và chốt số khu tưới rồi mới chọn thiết bị. Chọn bơm trước rồi chia khu cho vừa bơm là nguyên nhân phổ biến của hệ thống chạy ì ạch về sau.
Ống to hơn một cấp có đáng tiền không?
Thường là đáng, nếu tuyến dài hoặc lưu lượng lớn. Ống nhỏ hơn một cấp làm tổn thất áp tăng đáng kể, buộc phải bù bằng bơm lớn hơn và trả tiền điện cho phần bù đó suốt vòng đời hệ thống. Cần tính theo lưu lượng và chiều dài thật của tuyến.
Có nên ghép hai bơm thay vì mua một bơm lớn?
Tùy mục đích. Ghép song song để tăng lưu lượng, ghép nối tiếp để tăng cột áp. Nhưng ghép bơm thêm chỗ dễ hỏng và thêm việc khi tưới, nên tính trước xem đổi sang một bơm vừa tải có gọn hơn không.
Vườn bằng phẳng có cần đầu tưới bù áp không?
Thường không cần, trừ khi tuyến ống dài làm đầu hàng và cuối hàng lệch nước. Bù áp xử lý chỗ cao chỗ thấp lệch, hoặc tuyến quá dài. Không chỉ vì vườn dốc.
Đổi loại béc thì có phải đổi ống không?
Có thể phải. Béc lưu lượng lớn hơn kéo theo nhu cầu lưu lượng toàn khu tăng, ảnh hưởng cỡ ống nhánh, ống chính và cả công suất bơm. Đây là lý do gắn thêm béc mà không tính lại thường dẫn tới nước không đều.
Cần chốt danh mục thiết bị cho vườn của bạn?
Danh mục thiết bị đúng chỉ ra được sau khi có số đo: nguồn nước cho bao nhiêu, chỗ cao chỗ thấp lệch bao nhiêu, mỗi lượt tưới bao nhiêu diện tích. An Nông Agritech khảo sát tận vườn, tính thủy lực và lập danh mục vật tư theo đúng vườn đó — không áp một danh mục mẫu cho mọi vườn.
Nếu đang cầm một bảng vật tư và muốn rà lại xem có chỗ nào dư tải hoặc thiếu, gửi thông tin vườn để đội kỹ thuật xem giúp.
Điện thoại: 037 242 8181 / 084 800 8181
Email: annong@hethongtuoi.com
Văn phòng: 885 Võ Nguyên Giáp, Phường Hội Phú, Tỉnh Gia Lai